- علامه علی اکبر دهخدا درباره معنی واژه پردیس مینویسد: "پردیس لغتی است مأخوذ از زبان مادی (پارادئزا) به معنی باغ و بستان و از همین لغت است پالیز فارسی و فردوس (معرب )"
- این واژه که در اوستا دوبار بکار برده شده از دو جزء ترکیب یافته، یکی Pairi به معنی پیرامون و دیگری Daeza به معنی انباشتن و دیوارکشیدن بوده است که بر روی هم به معنای درختکاری و گلکاری پیرامون ساختمان میباشد. این واژه در پهلوی پالیز شده و در فارسی دری هم بکار رفته است. در دوره هخامنشیان و بعد از آن در سرتاسر سرزمین ایران تعداد بیشماری باغهای بزرگ و باشکوه وجود داشته، این گونه باغها که در یونان آن روز وجود نداشت مردم آن سامان و دیگر کشورها را جالب نظر آمده وهمان واژه فارسی را نیز بکار بردند. امروزه این واژه در زبان یونانی بصورت Paradeisos به معنی باغ، و در زبان فرانسه بصورت Paradis و در زبان انگلیسی بصورت Paradise به معنی بهشت بکار برده میشود.
- نام دیگر این فضای سرسبز و دلانگیز “باغ” است. باغ هم واژهای فارسی است که در پهلوی و سغدی نیز به همین شکل Bagh بکار برده میشود. برخی باغ را مشترک در فارسی و تازی میدانند و بعضی نیز برآنند که این واژه در اصل تازی بوده و جمع آن را "بیغان" میآورند، حال آنکه این واژه قطعاً فارسی است و از فارسی به دیگر زبانها رفته است.ایرانیها از قدیم الایام به ساختن باغها و باغچه در حیاطها و دور و بر بناها علاقه خاصی داشتهاند. شاید خاطره میهن اصلی و خاستگاه قوم آریا منشأ این علاقه بوده است. آنها باغچههایی را که در اطراف بنا میساختند "په اره دئسه" مینامیدند که به معنای پیرامون دژ یا "دیس" بود. "دیس" یعنی بنا و کسی را که دیس میساخت "دیسا" یعنی بنا مینامیدند.
- فرمانروایان شهرهای داخل ایران یا شهرهای قلمرو شاهنشاهی ایران در خارج ، همه ملزم به ساختن چنین باغچههایی بودهاند. مثلاً یکی از این "ه اره دئسهها" یا پردیسها در تخت جمشید بود که خشایارشاه در هنگام برشمردن نام بناهایی که ساخته ، از آن یاد کرده است. واژه پردیس به معنای بهشت در زبان عربی به فردوس و در زبانهای دیگر به پارادایز تبدیل شده است. خود بهشت یا "وهشت" به معنای بهترین زندگی است و این بهشت به شکل باغی سرسبز و خرم و زیبا مجسم میشده است. برای این مفهوم واژههای جنت، فردوس، بهشت یا رضوان نیز بکار برده می شود. در فارسی قدیم واژه پالیز هم به همین معنا بوده است. چنانکه فردوسی گفته است: "وز آنجا به پالیز بنهاد روی" . در بهشت کوثر هست و درختان و گلها و جویبارها، و در باغ نیز آب روان خوش و گلهای زیبا و درختهایی که می توان در سایه آنها آرمید و این همه محصور در دیواری که مانع ورود جهنمیان به آن شود.
- مطالب فوق مقدمه مقاله خانم طاهره نصر با عنوان " سیر تحول باغ ایرانی ؛باغ ایرانی در گذر زمان" ارائه شده در سمینار باغ ایرانی در سال 1383 می باشد.
- منابع
- - آریانپور، علیرضا؛ پژوهشی در شناخت باغهای ایران و باغهای تاریخی شیراز، انتشارات فرهنگسرا، 1365.
- - ابوالقاسمی، لطیف؛ "هنجار باغ ایرانی در گذر تاریخ" مجموعه مقالات اولین کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران، انتشارات میراث فرهنگی، 1374.
- - اردلان، نادر؛ بختیار، لاله؛ حس وحدت- سنت عرفانی در معماری ایرانی، ترجمه حمید شاهرخ، نشر خاک ، 1380 .
- - پیرنیا، محمدکریم؛ "باغهای ایرانی" نشریه آبادی شماره 15 ، مرکز مطالعات و تحقیقات معماری و شهرسازی ایران، 1373.
- - پیرنیا، محمدکریم؛ سبک شناسی معماری ایرانی، تألیف غلامحسین معماریان، نشر پژوهنده – نشر معمار، 1380.
- - دیبا، داراب؛ انصاری، مجتبی؛ "باغ ایرانی" مجموعه مقالات اولین کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران، انتشارات میراث فرهنگی، 1374.
- - شریفی، مرتضی؛ "مقدمه ای بر مبانی طراحی فضای سبز" مجموعه مقالات سمینار فضای سبز، سازمان پارکها و فضای سبز شهر تهران، 1371.
- - کیانی، محمد یوسف؛ تاریخ هنر معماری ایران در دوره اسلامی، سازمان مطالعه وتدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها، 1379 .
- - کیانی، محمد یوسف؛ معماری ایران دورة اسلامی، سازمان مطالعه وتدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها، 1379 .
- - میرفندرسکی، محمدامین؛ "باغ به مثابه پیش آیند شهر" مجموعه مقالات اولین کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران، انتشارات میراث فرهنگی، 1374.
12 خرداد 1386 19:03
